Liever oud Atheïsme dan nieuwe Spiritualiteit?

De Kamper hoogleraar Ethiek en Spiritualiteit heeft het een beetje gehad met de Maand van de Spiritualiteit. Ik ben verbaasd en voel me geprikkeld door zijn woorden in het Nederlands Dagblad van vandaag. Via Twitter werd ik op m’n vrije zaterdag wakker getweet en klikte vervolgens door. Het komt erop neer dat Ad de Bruijne niks op heeft met de opleving van religie in Nederland. Het hele gebeuren dat ook rond ’spiritualiteit’ opkomt doet hem zelfs terugverlangen naar de ‘vleespotten van Egypte’. Deze laatste uitdrukking is wat mij betreft erg eerlijk van hem als ook een veeg teken. Het verwijst naar de bijbelse verhalen van het volk Israël dat na een periode van slavernij in Egypte weer vrij is, maar deze vrijheid niet aankan en terugverlangt naar iets wat een lege huls is. De vleespotten in de slavernij waren niet beter dan de gaarkeukens in de Duitse concentratiekampen. Een typering dus hoezeer je kunt terugverlangen naar zekerheid, zelfs als die zekerheid negatief en leeg is.

En daarmee spreekt Ad de Bruijne wellicht het meest treffende woord uit zijn bijdrage. Hijzelf tekent de ontwikkeling in Nederland van jarenlang puur ongeloof. Christenen zouden zich gewend hebben aan verzet daartegen en op die manier demonisch verleid zijn tot eenzijdigheid. Zodoende herkennen ze niet meer het hele fenomeen ‘afgod’ dat veel gevaarlijker zou zijn dan ongeloof. Religie is in de ogen van De Bruijne een vorm van afgoderij en dient zeer kritisch bejegend te worden. Nou geloof ik zelf diep van binnen in één God en in Jezus Christus, maar ik voel me niet erg aangesproken door deze nieuwe poging van een bastion-tegen-de-wereld. Ik vraag me meer af waar Ad de Bruijne precies bang voor is. Hij schrijft nogal scherp en schetst alles in stevige houtskoolvegen. Ik mis nuance, maar vooral een spirituele visie. Hoe kan dit voor een hoogleraar spiritualiteit?

Er gebeuren een paar dingen die ik wil benoemen en die maken dat de reactieve insteek van deze gewaardeerde theoloog in mijn ogen ernstig tekortschiet.

God is zo gek nog niet

Kluun blijft me verrassen. Elke keer als ik iets van ‘m denk, is het toch even later ook weer anders. Zo verging het me destijds bij het lezen van z’n bekende boek Komt een vrouw bij de dokter. Nu gebeurde het weer met zijn nieuwste boekje ter ere van De Maand van de Spiritualiteit. Voor wie het nog niet weet: sinds 31 oktober is het De Maand van de Spiritualiteit. Een inititiatief van de KRO, uitgeverij Ten Have en dagblad Trouw.

Kluun dus. Want hij schreef de speciale essay voor deze maand: God is gek. Ik ga het morgen maar kopen voor 2,50 en ben intussen benieuwd. Mijn eerste reactie was een zucht. Na alle oversekste passages uit zijn bekende boek, vreesde ik even iets heel plats. Maar mijn verrassing was groot, toen ik vorige week Pauw en Witteman keek en daar Kluun zowaar ten strijde zag trekken tegen de arrogantie van het atheïsme.

Te druk met Business voor Spiritualiteit?

De maand september is voor mij vooral een van veel ontmoetingen. Niet eerder zag ik in korte tijd zoveel verschillende mensen en organisaties tegenover me zitten. Directeuren, ondernemers, redacteuren, non-profit en profit, zakelijk en vaak zeer gedreven. Het heeft alles te maken met mijn start deze zomer als zelfstandig gevestigd coach. Waarom ik erover vertel? Omdat het alles te maken heeft met waar ik me graag mee bezighoudt: mensen en verdieping, groei, communicatie, enz.

Geen tijd voor? Wel sla deze blog gerust over! Het is tenslotte september en iedereen is intussen weer op stoom gekomen. Afspraken, targets genoeg, en de nodige output moet geleverd worden. Komt bij dat het Kredietcrisis is, en je je geld niet uit gaat zitten geven aan dingen die niet nodig zijn. Dus geen tijd en geen geld voor coaching?

Het leek me leuk op deze blog toch iets te zeggen over de zin en onzin van coaching. Niet alleen omdat ik coach ben en graag nieuwe mensen ontmoet die op zoek zijn naar een goed coachtraject, maar ook omdat ik continu om me heen merk hoezeer het hele thema ‘bezinning’ leeft. Het heeft mij er ook toe doen besluiten een aparte weblog te starten dat specifiek coaching als thema zal hebben.

De tijdloze X-factor van Hallelujah

Gisteravond probeerde ik een tijdje tegelijk krant te lezen, i-Phone te checken en de finale van X-factor te kijken. Dat laatste werd met grote interesse gevolgd door m’n kids. Lisa heeft een waanzinnig goede stem, dat had zelfs ik wel ontdekt de afgelopen tijd. Haar genre is niet zo mijn ding en ik liet de krant dan ook verbaasd zakken toen ik ineens een voor mij bekend muziekidioom hoorde. Niet veel later was Lisa Hordijk de winnaar van X-factor 2009 en intussen wordt haar Hallelujah gedownload door massa’s liefhebbers. Wat is dit, dat het zo trekt? Wat is het dat een finalist die echt goed thuis is in het populaire genre nu kiest voor dit finale-lied en er mee uitkomt in een eerste single?

Het lied van Leonard Cohen heeft iets mysterieus. Zowel tekst als muziek. Om te luisteren is het een hymne en heeft het iets sereens, zo niet sacraals. Het maakt rustig en gisteravond was de zaal uitzinnig uiteraard, maar de stilte van de betovering van het herhalend ‘hallelujah’ was voelbaar.

De slechte mens?

Hoe goed of hoe slecht is de mens? De vraag boeit me, en ik vraag me af of ik er nog net zo over denk als tien jaar geleden. Als ik zo even weer wat blader door theologische boeken merk ik weer hoeveel er over deze vraag is gezegd, bedacht en geconstrueerd. In mijn herinnering was het een stuk simpeler. Ik zie het op een schoolbord staan met krijt: drie meningen. De eerste stelt: de mens is goed, maar door omstandigheden gaat ‘ie wel de fout in. Nummer twee zei zoiets als: de mens is ziek, er is iets goeds, maar dus ook iets van kwaad in de mens. De derde optie was radicaler en stelde trefzeker: de mens is niet goed, niet ziek, maar dood. Dit laatste dan ‘van nature’, ten slotte staan veel mensen gelukkig nog op hun benen. In de meningen zouden humanisten, katholieken en gereformeerden te herkennen zijn.

Nou is dit laatste zo uit mijn beperkte herinnering en ik kies er nu bewust voor niet heel diep theologisch te gaan zitten theoretiseren. Mijn belang is praktischer, menselijker en persoonlijker. Ik merk dat er in traditievorming zich iets vormt, en voor mijzelf is dat op dit punt onbevredigend. Ik kan niet zoveel meer met een visie die er op neerkomt dat de mens slecht is. Ik geloof dat het nogal vaak meevalt. Veel mensen hebben veel goeds in zich.

Is de mens dus volgens mij goed? Nee, dat is ook te simpel. Wie ooit iets gelezen heeft over het beruchte Stanford Prison Experiment, vergaat het wel om de mens in wezen goed te vinden. Dit experiment met vrijwillige gevangenen en bewakers liep in zes dagen uit in volstrekte ontaarding. Het werd uit psychologisch oogpunt opgezet en geleid door Philip Zimbardo in 1971. De vriendin van Zimbardo kwam na zes dagen langs en schudde hem wakker door te zeggen dat zij hem niet herkende en noemde hem een nazicommandant.

Spiritualiteit versus Moralisme

Als ik om me heen kijk, zie ik zowat dubbel. Er is groeiende behoefte aan spiritualiteit, in welke vorm dan ook. Tegelijk worden maatschappelijke discussies beladen met een drang naar duidelijker regels. Van justitie verwachten veel mensen dat ze zwaardere straffen opleggen. Een bepaalde onvrede vertaalt zich in, bij tijden extreem hoge polls voor Geert Wilders en de PVV. Terwijl ik dit waarneem rijd ik met m’n auto onder matrix-borden door met de tekst ‘rijdt met uw hart’. Hoezo dubbel?

In maart was het 40 jaar geleden dat John Lennon met zijn vrouw Yoko Ono de ‘Bed-in for Peace’ hield in het Amsterdamse Hilton. Verder lijkt de flower power van de 60-er jaren voorgoed voorbij. Als hoogleraar ethiek en spiritualiteit Ad de Bruijne stelt dat de wal het schip keert in een krantenartikel, heeft hij een punt. Maar de dubbelheid die ik continu ervaar zie ik zelf als signaal dat een vernieuwing van law and order niet het gewenste resultaat gaat opleveren. Meer normen, betere regels, soms zal het een stap vooruit zijn, maar ik kan niet geloven dat hier de oplossing ligt.

Het Misleidende Moeten

Uit betrouwbare bron vernam ik dat orthodoxe christenen 20 jaar achterlopen bij de samenleving. Ik vermoed dat er nog wel andere schattingen zijn die hoger uitkomen. De uitspraak kwam ik tegen in een artikel in het Nederlands Dagblad van de hand van Ad de Bruijne. Hij is hoogleraar Ethiek en Spiritualiteit aan de Theologische Universiteit in Kampen. Zijn punt is dat de samenleving al weer jaren roept om meer regels en grenzen, terwijl orthodoxe midlifers nog steeds allergisch zijn voor het ‘moeten’ in hun manier van geloven. Ad de Bruijne stelt in een prikkelend stuk dat bij alle goede bedoelingen er een dwaling dreigt.

“Deze dwaling heet antinomianisme. Zij ging in de kerkgeschiedenis vaak samen met enthousiasme voor spiritualiteit, ervaring en Geest. Precies diezelfde combinatie wint vandaag opnieuw terrein.”

Ik wreef bij eerste lezing even m’n ogen wat uit, zo snel gaat het hier. Vervolgens liet het me niet los. Een mooie reflectie las ik in de blog van Jos Douma, ‘Moeten’ moet niet. Ik wil zelf graag iets kwijt over de spanning tussen ‘moeten’ en spiritualiteit. Daar mis ik iets in het verhaal van De Bruijne, dat tegelijk een groter verhaal is van kerken, christenen, zoekers, afhakers en sceptici. En het is een groter verhaal van christelijk geloof in de context van maatschappij en cultuur.

Pasen is wereldnieuws, zelfs voor gelovigen

De zon komt op, het licht speelt met het donker als een kat die weet dat de muis toch niet meer wegkomt. De net nog eindeloos zwarte horizon begint te gloren en is haast nog mooier dan bij volle zon. Juist de overgang brengt je tot stilte, mocht je op dit vroege uur uit je bed zijn gekomen.
In het andere geval ben je ook stil, maar je niet bewust van de werkelijkheid die je misloopt. Opgesloten in je slaapkamer en verzonken in je slaap. Het laatste is zeker niet onaangenaam, maar het eerste mag moeite kosten, het levert een ervaring op die we niet licht vergeten. Het raakt je, als betoverd kijk je naar de kleuren die per minuut kunnen veranderen. In de bergen gaat zoiets ook nog eens gepaard met allerlei effecten met optrekkende mist en een spel van contouren, kleuren en lijnen. Er ontstaat een eindeloos perspectief, dat je een paar uur later een ander niet kunt uitleggen, al sta je weer op dezelfde plek.

De foto van Paul Abspoel geeft iets weer van de schoonheid van dit soort momenten. Kijk even voor je verder leest en geniet. Andere blogs rondom deze zelfde foto vind je hier, hier of hier. Uitgebreide en bijzondere gedichten vind je hier. Lees ook Boele als je wat ik zo ga schrijven te stevig vindt: hij schrijft diepgaand over pasen en twijfel.

De foto heeft voor mij twee kanten.

Jezus Atheïst

Een aantal winkels is al gesloten vandaag, voor de kassa van de supermarkt hoopt zich een onrustige rij mensen op die een lang weekend zo snel mogelijk wil starten. Wat moeten we in hemelsnaam met Goede Vrijdag in een seculiere maatschappij? Ikzelf ben altijd wat uit m’n ritme. Het is een moment waar ik veel mee heb en tegelijk zie ik m’n ratio alle kanten op vliegen. De kruisdood van Jezus, ja nou, wat? Jezus als atheïst: publiciteitsstunt of heiligschennis? Geen van beide, daar zit de onrust van mijn verstand wellicht. Meer dan je wilt geloven.

Gelovigen en ongelovigen kunnen vandaag meer samen vieren dan ze vermoeden. Voor beiden is het bijna onmogelijk zinnige woorden te vinden voor het gebeuren een kleine 2000 jaar geleden. De historici zijn snel klaar: ja het vond plaats, de documenten over Jezus zijn behoorlijk betrouwbaar en eenduidig en de historische gevolgen zijn onverklaarbaar groot. Maar de rest van de mensheid zit er wat verlegener bij. Christenen moeten toegeven

Mediteren met Twitter

In alle hectiek en mobiele communicatie lijkt er een ding steeds terug te keren: verlangen naar stilte. Op de sportschool is ruimte voor Yoga en de Happinez is onveranderd populair met z’n aandacht voor Oosterse meditatie en innerlijke rust. Ik kan me daar goed in herkennen: druk doen, mobiel gedoe en intussen van binnen een stem horen smeken om een moment stilte. Misschien heb ik er iets op gevonden, misschien is het een dwaas experiment: mico-meditaties via Twitter. Ben ik nou helemaal gek geworden? Lees en oordeel zelf…

Het is op dit moment de Stille Week voor wie iets met christelijk geloof heeft. Wie dat niet heeft: de week voorafgaand aan de herdenking van de kruisdood en de opstanding van Jezus Christus. Een moment van bezinning en inkeer voor velen die veel of slechts nog ergens een lijntje met deze spiritualiteit hebben.
Ook bij nuchtere gelovigen die ver afgedwaald zijn van de Katholieke tradities lijkt het meer en meer in beeld te komen. Stiltemomenten, retraites en een bezoek aan een klooster is niet onbekend meer. Zelf was ik een midweek in het klooster in Chevetogne (Belgie), zo’n anderhalf jaar geleden. Ik nam deel aan zowel de Latijnse als de Oosters-Orthodoxe liturgie. Soms met vervreemding, maar ook met veel verbondenheid. Afgelopen zomer kon ik m’n protestantse wortels zover onderdrukken

Verzuipen of veranderen

Sorry is als deze blog wat aanvoelt als gepraat op het kerkplein. Dat is het ook wel wat. Ikzelf ben er meer voor de groepjes van het kerkplein te mixen met de praters op het marktplein. We hebben elkaar als niet en wel gelovige Nederlanders veel te vertellen. En als het gaat over geloof, komt dat meer tot z’n kern als het in een seculiere omgeving beleefd wordt en open staat naar buiten.

Buiten schijnt tenslotte de zon en waait de wind. Emerging church is een beweging in opkomst waar behoefte is aan dat marktplein. Onlangs werd geprobeerd dat te presenteren aan andere medegelovigen. Toch even terug op het kerkplein. Ik ga proberen de geluiden van het marktplein door te laten dringen op dat nog veel te veilige plekje bij de kerkdeuren. Als het gaat om kerk-zijn in Nederland is het volgens mij in essentie: verzuipen of veranderen. Daarom dit wat kerkelijk gekleurde blog.

Het was in veel opzichten een warm bad, afgelopen donderdag in Rotterdam Delfshaven. Ik heb mensen ontmoet, afspraken gemaakt, geluisterd en ik zag passie, liefde en eerlijk geloof in God. Het was geen happy clappy, maar ook geen saaie somberheid. Als ik bedenk dat in deze zonnige lentesferen toch twee werelden met elkaar in contact stonden, is het bijzonder te noemen wat hier gebeurde. En ik ben blij dat ik er deel van mocht uitmaken. Als ik vervolgens m’n toezegging nakom en iets zeg over mijn vervreemding en wensen, is dat vanuit mijn eigen zoektocht die nu al jaren gaande is. Vanuit de ervaring in Amsterdam

Even terug in het Reservaat

Gisteren reed ik in de stralende zon in de auto naar Delfshaven voor een – ja heus – christelijk symposium over het verschijnsel ‘emerging church’. Diep dankbaar was ik vooral voor m’n iPhone: de GPS applicatie leidde me subtiel, daarna vond ik in tien tellen in een wervelende Rotterdamse straat een chipknip-oplader met ‘Pin!’ en toen ik van de eerste schrik bekomen was kon ik tenminste deelnemen aan de stille twitterstream. Had ik dat vroeger onder de lange preken in de kerk ook maar gekund. Ik ben blij dat ik erbij was, ik voelde soms ook wat vervreemding.

Twee werelden kwamen bij elkaar. Op meer dan een manier. Ik zelf kwam mensen tegen die ik langer kende, waar ik samen mee gestudeerd had en sindsdien niet meer gezien had of weinig. Dat was leuk. Ik kwam ook andere mensen tegen: m’n twittervrienden, die ik eigenlijk alleen van Twitter ken en van de blogscene. Twee werelden, de fysiek-historische en de virtueel-actuele wereld. Het gekste was dat het voor mij leek of het wat parallel liep met die andere twee werelden die hier samen kwamen: de meer kerkelijk gecultiveerde wereld en de vooral zoekende en pionierende wereld.

Om met de als intro-filmpje dienende fragmenten uit de animatiefilm Madagascar te spreken:

God op de Zuidas

Het is alweer even geleden dat ik een vriend van me ophaalde bij het WTC. Voordat we in de auto sprongen liepen we nog even rond en lunchten we in de stralende zon op een van de terrasjes die de Zuidas rijk is. Tussen de krijtstreeppakken en zijden Prochownick stropdassen. Het zinderde om me heen, maar ook binnenin mij. De ruimte, de dynamische hectiek hadden een onweerstaanbare aantrekkingskracht op me. Juist op zulke momenten krijg ik dromen over God enzo. “God.., kan dat hier?” “Wat zou er gebeuren als…?”, vroeg ik me hardop af. M’n derde blog in m’n serie over God & de Euro. Nu vooral mijn droom…

Op dat moment was ik zelf werkzaam als pionier op het vlak van christelijk geloof onder young professionals in Amsterdam Centrum. De sprong naar deze wereld van professionals in het zakencentrum van Nederland was niet zo groot. Intussen is er een tijd verstreken, de Kredietcrisis is intussen geen theorie meer. De ambitieuze bouwplannen voor de Zuidas zijn voorlopig afgeblazen. Maar met dat ik dat nieuws las, was er meer. Die lunch van toen, in de zon kwam me onlangs weer scherp op het netvlies. In Trouw viel m’n oog op een paar artikelen, waaruit ik opmaak dat meer mensen deze droom hebben en er zelfs al werk van gemaakt hebben. God lijkt weer terug op de Zuidas. Hij zou te vinden zijn in De Blauwe Engel aan de cappucino en het bier, maar ook in de stiltekapel in de Thomaskerk, een steenworpsafstand verderop.

Lieve kids: dit wil ik je meegeven

Buiten schijnt de zon, de tram gaat voorbij en ik kijk door het raam van mijn werkkamer in het huis waar we niet zo lang meer zullen wonen. Hoe onze toekomst er precies uit ziet weet ik niet. Misschien is het mee daarom dat ik des te sterker besef dat onafhankelijk van omstandigheden er iets is waarvan ik hoop dat je dat meekrijgt. De dingen waar het volgens mij om gaat. Dingen waar ik zelf regelmatig in tekortschiet en die ik je tegelijk ook maar ten dele kan geven. Omdat jij een persoon bent die het zelf moet ontvangen. Maar als je mij vraagt wat ik je probeer mee te geven, denk ik op dit moment dat het ongeveer hier om gaat.

Ik schrijf dit als een blog, aangemoedigd om met anderen dit onder woorden te brengen, dat vindt je bij Paul Abspoel en bij Peter Tuin, en intussen ook hier en hier en terublikkend hier. Ondanks dat ik zo aan het bloggen ben, kies ik er toch voor om het te formuleren aan mijn eigen kinderen. Om hen gaat het, en zonder die aanspraak ben ik bang voor m’n eigen babbelvermogen. Ik formuleer het daarom persoonlijk, ook al weet ik dat dit blog niet helemaal bij jullie leeftijd van dit moment past. Ik schrijf het vanuit de ik-vorm, om continu contact te maken met wat dieper in mij leeft bij dit behoorlijke levensthema. Maar ik deel dit intens met Alienke en alleen met haar is het voor mij mogelijk hier iets van waar te maken.

Lieve kids, Anne-Claire is nu bijna 13, Jonathan 11. Jullie zitten na deze zomer allebei op de middelare school, waar een nieuwe wereld voor je opengaat. Ik hoop met je mee te groeien en vind het bijna net zo spannend en boeiend als jullie. Benjamin is nu bijna 9, Christopher is 5 jaar. Jullie bruisen van energie en creativiteit en kijken al zoveel verder dan ik destijds deed op jullie leeftijd. Op de foto hierboven staan jullie een paar tellen stil bij de fontein in hartje Rome. In Italië liggen intussen mooie herinneringen, hier hebben we samen veel genoten, geluierd, gedaan, bekeken en ijsjes gegeten! Een van de dingen die ik belangrijk vind, maar laat ik nu proberen het kort te zeggen met vijf dingen die mij aan het hart liggen en waarvan ik hoop dat ik je dat mag geven voorzover ik dat kan. En tja, die fontein: jullie zijn minstens zo spetterend en verfrissend voor mij. En ik hoop ook dat we samen altijd een fontein zullen hebben om te drinken en een bron om uit te leven in de volle zon…

Ik houd van je!

Gelukkig zeg ik het jullie allemaal met regelmaat, maar het is ook wel het eerste wat ik je wil meegeven: ik houd van je! Ik houd van jullie allemaal op een eigen manier en dat niet omdat het hoort of om wat je doet. Ik houd van je om wie je bent en omdat we heel diep met elkaar verbonden zijn. Ik zal dus ook van je houden als je het niet met me eens bent, als je dingen later misschien anders gaat doen, of andere meningen vormt dan ik graag zou willen. Ik ben er diep van overtuigd dat de basis van alles in het leven de liefde is. Dat pakt niemand je af als je die liefde zelf van binnen kent en bij je draagt. Ik hoop dat ik het nog heel lang tegen je kan blijven zeggen: ‘Ik hou van je!’.

Ik geloof dat God van je houdt

Het tweede is gelijk iets wat zo iets is van de basis en waarvan ik tegelijk zeg: dit heb ik niet in de hand. Dit is iets wat jezelf moet ontdekken en geloven. Maar ik kan je er wel iets van delen, laten zien, vertellen en er met je over in gesprek blijven. Als het over geloof in God gaat denk ik vooral aan Gods liefde. Hij houdt van je, daar ben ik diep van overtuigd. En de rest over geloven en zo is altijd minder belangrijk dan dat: Gods liefde. Als je daar iets van binnenkrijgt ben ik heel dankbaar en verwonderd. Je kan dan veel vragen hebben, twijfels, maar ik geloof dat je met Gods liefde er wel komt. En op een manier die alles anders maakt. Door Jezus kan God dichtbij zijn en kan je van binnenuit met God verbonden zijn. Het geeft je vrijheid en rust die je nodig zult hebben in je leven. Het geeft je wijsheid en focus op de dingen die waardevol zijn. Als wij als ouders of andere mensen tegenvallen of wegvallen, is daar altijd je thuis. Je bent Geliefd, ik geloof dat je dat de diepste vorm van ‘ik-gevoel’ geeft die mogelijk is en die niets en niemand je kan afnemen.

Ik wil je graag leren dat je van jezelf houdt

Het is niet simpel, hoe simpel het ook klinkt, ik weet het. Toch wil ik je dit meegeven. Wil je van anderen kunnen houden, van het leven genieten, gelukkig zijn… dan is het zo belangrijk dat je gewoon van jezelf kunt houden. Je merkt wel, ik heb het nu al drie keer over liefde. Ik denk dat het zo werkt en dat je van hieruit een mooi mens kunt worden, keuzes kan maken waar je blij mee bent en die goed zijn. Maar sla jezelf niet over. Het kan moeilijk zijn, je ziet bij het opgroeien steeds meer je eigen fouten. Wees mild voor jezelf en blijf ondanks alles van jezelf houden. Want je bent een waardevol persoon, altijd in alle situaties. Jij ben jij en dat is uniek. Wat anderen ook van je zeggen, onthoud dat je daar des te beter mee kan omgaan als jij in ieder geval van jezelf houdt. Dan kan je veel hebben en het motiveert je om nog meer jezelf te worden. Je hebt alles in je, ook als je daar even niet bij kunt of als er iets stuk gaat. Het maakt je vrij naar mensen om zonder de last van oordelen te leven en zelf ook niet veroordelend te zijn. Het geeft je een compas als het om relaties gaat en om liefde met een ander leren kennen. Ik hoop dat je vanuit deze basis er voor kiest alleen een diepe relatie aan te gaan van liefde en trouw en vanuit het hart. Leef vanuit liefde die begint bij jezelf.

Ik wil je helpen het beste in jezelf te ontwikkelen

Wat ik probeer je te laten merken is dat je jezelf mag ontwikkelen zoals je bent. Met je eigen voorkeuren, jouw karakter, jouw gaven en ideeen. Je hoeft het niet te doen om iemand te zijn, want dat ben je al! Je mag het doen om jezelf te ruimte te geven, dingen te ontdekken, te leren. Er zit zoveel in je, kijk maar wat je daarin wilt en kunt ontwikkelen. Het is prima als je graag de beste wilt zijn, doe het vanuit je eigen drijfveer en zonder onzekerheid of afgunst. Doe het omdat je vrij bent. Maak er iets moois van. De wereld ligt voor je en wacht op jou. Je hebt het allemaal gekregen van God om er vanuit jouw keuzes iets mee te doen en van te genieten. Discipline is iets wat je nodig hebt, ook dat probeer ik je zo ontspannen mogelijk mee te geven. Stel je doelen en zet stappen. Je hoeft tegelijk niet te presteren omdat het moet of op een manier die niet past bij wie jij bent. Presteer omdat je zelf de waarde van iets ziet en ontwikkel je vanuit je eigen persoonlijkheid. Ontwikkel je waar je maar kunt, omdat je het in je hebt.

Ik wil je helpen het leven te leven

Als vijfde wil ik je graag helpen het leven te leven. Genieten is belangrijk volgens mij en ik hoop dat je dat zelf gaat ontdekken en kunt vasthouden. Het leven heeft zoveel kanten. Je innerlijk, je uiterlijk, het doet er allemaal toe. School, sport, feestjes, vrienden en vriendinnen, muziek, films: ontdek en leef! Jij krijgt het leven om te léven. Vanuit jouw waarden. Wat mij betreft vanuit liefde en geloof, vanuit respect voor hoe God je gemaakt heeft en met zijn woorden als je leidraad. Vanuit wijsheid kun je veel genieten en vanuit geloof is er veel vrijheid. Je mag van binnenuit beoordelen wat goed is, wat kwaad is, wat wijs is of destructief. Zoek het leven in z’n waarde, in z’n volheid en veelkleurigheid. Je mag de stad ontdekken, de wereld bereizen, culturen leren kennen. Als je het doet vanuit jouw waarden zul je er rijker en wijzer door worden, volgens mij. Ik ga je graag voor en met je mee op deze ontdekkingsreis die het leven is. Met de pijn die ook bij het leven hoort. In moeite en verdriet. In mooie momenten en altijd: in geloof, hoop en liefde.

Onaantrekkelijk?

Ik merk bij mezelf dat de laatste reli-hype rond de EO me meer bezighoudt dan ik gezond vind. Terecht klinkt de roep om over zinniger zaken te gaan schrijven. Daarover nadenkend loop ik rond met grotere vragen over christelijk geloof. Waar gaat het dan wel over? Tegelijk kan ik dan niet heen om de realiteit, hoezeer dat ook vol bijzaken zit. Ik wil proberen iets te duiden zonder weer reactief te zijn. Makkelijk voelt dat niet.

Opinie-minnend Nederland heeft de afgelopen weken wat kunnen genieten van rollebollende gelovigen. Nou zijn we dat wel gewend in de historie. Het lijkt dan ook even of een omroep zoals de EO het beter doet dan het instituut kerk, doordat er slechts kort woorden gesproken werden en het dreigend onheil werd afgewend met dank aan snel door de knieën gaande presentatoren. Stilte volgde, tenminste dat lijkt de bedoeling, maar de realiteit is een opvlammende onvrede (die overigens niet eenduidig is). Ergens denk ik dan ook: hoe minder woorden we hier vuil maken, hoe beter. Laten we het hebben over de dingen waar het om gaat. Zo ook de terechte oproep van Johan op zijn blog. De grootste valkuil is wel hier in te blijven ronddraaien. Waar hebben we het eigenlijk over?

En juist die vraag voorkomt dat ik te makkelijk overstap. Doel van m’n post nu is daar wel uit te komen, maar ik vraag nog even je geduld. Al jaren klinken er dringende vragen over de relevantie van het christelijk geloof. Hoe aantrekkelijk is het eigenlijk? Word je er blij van? Gelukkig? Een ander mens? Het zijn niet-kerkelijken, atheïsten, en in toenemende mate ex-kerkelijken en kerkelijke twijfelaars die de vragen stellen. Dank daarvoor overigens!!

Met plezier lees ik de Happinez, een ‘mindstyle magazine’ dat hoge ogen gooit en breed gelezen wordt. Terecht! Je kunt nog zoveel vragen hebben of afstand voelen tot de mix van religies en Oosterse mystiek vermengd met postmodernisme. Maar toch. De sfeer is geweldig en het gaat niet over negatieve dingen. Er is een vrede en rust die aantrekkelijk is, voor gelovig en ongelovig. En daarom staan we met zo’n ding onder de arm bij de kassa van de supermarkt.
Het is een element wat ik graag meer zou willen zien in christelijke geloofsbeleving. Ik vind ook dat er terechte vragen aan het christelijk geloof en vooral aan de christelijke traditie worden gesteld. Vragen waar ik te vaak geen antwoord op kan vinden om me heen.

Wat voor mij het punt is wat ik met Happinez wil aangeven, is dat het daar gaat om meer dan een ‘gedefinieerd geloof’, dat ontbreekt zelfs vaak. Anselm Grün wordt net zo gemakkelijk geinterviewd als de Dalai Lama. Maar ondanks dat gaat het wel om een herkenbare geestelijke grondhouding, een manier van mens-zijn, een lifestyle. Nu geloof ik dat Jezus in de eerste plaats de stichter is geweest van de Weg, een levensweg, een way of life. En begrijp me niet verkeerd: niet in regels en geboden, in codes en tradities. Dat is nou precies wat er misgegaan is in mijn beleving. De weg van geloof is volgens mij het leven in de aanwezigheid van God. Bij Jezus ging het zeker om geloof met inhoud. Toch is christelijk geloof in z’n essentie niet een boekgeloof, maar een relatie-geloof.
En nu de clou: een relatie met de Levende en Eeuwige die levensveranderend is. Van binnenuit. De hele missie van Jezus was gericht op vernieuwing van het hart. En hijzelf is het kloppend hart van de christelijke geloofstraditie. Zonder dat is het dood en onaantrekkelijk. Irrelevant en cultuurgebonden.

Waarom ik dit nu zeg? Wel, op saillante momenten dat mensen kijken in de richting van kerken en gelovigen, lijkt het wel of het maar niet lukt om dit over te brengen. Om iets te laten zien. Wat te zien is, zijn vele soaps, ruzies, saaie debatten, theoretische en formele procedures en structuren. Hoeveel christelijke figuren zijn er nou die gemakkelijk aanschuiven in een talkshow en op een relevante en aantrekkelijke manier vanuit hun geloof meepraten? Dat blijkt gewoon moeilijk te zijn. Hoeveel plekken zijn er waar relevant gesproken wordt op zondag in een samenkomst of hoe het heten mag? Het gebeurt gelukkig, maar ook hier moet je wel zoeken.

Daarom toch nog een opmerking over de soap van de EO in de laatste weken. Even zonder inhoudelijk er nog iets over te willen zeggen. Wat ik meen waar te nemen, is een onmacht om het christelijk geloof waar te maken in daden, in keuzes, in manieren van zijn. Beide situaties vinden plaats voor de spotlights van de media, en dat kan ook niet anders bij een mediabedrijf als de EO. En dan voel ik pijn. Pijn van onmacht. Ik zie niet in wat beide presentatoren verkeerd deden, maar zelfs als er wat aan te merken is: ik kan dit niet uitleggen. Niet aan een atheïst, niet aan m’n kinderen. Iedereen kan zien dat de mannen in geding overtuigde en integere christenen zijn, zeker de EO-leiding weet dat al te goed. Waarom gaan we dan zo met elkaar om? En nogmaals, ik ben er niet op uit de EO in een hoek te duwen, ik zie het als symptoom van een brede onmacht. De hype in christelijk Nederland zie ik als symptoom van diepere onvrede die zich nu via deze relatief kleine incidenten uit. En dat zal niet meer overwaaien. Het gaat om meer. En dat meer is de reden om dit zoekend onder woorden te brengen. Als verlangen en als klein stapje in die richting.

Iemand als Gandhi heeft boute uitspraken gedaan over christenen. In de trant van: ‘ik ben er nog nooit een tegengekomen’, of ook: ‘de bijbel is als dynamiet, maar jullie praten erover alsof het een stuk literatuur is’. Laat Gandhi eens op je netvlies komen, zeker als je jezelf als christen ziet. En besef dat deze man meer in praktijk bracht van wat Jezus bedoelde dan heel wat volgelingen van Jezus met elkaar in het christendom gelukt is.

In deze veertigdagentijd zou ik willen zeggen: laten we als christenen alsjeblieft sterven aan dit soort onmacht en kleinmenselijkheid. En laten we opstaan uit de spirituele doodsheid en werkelijk iets mogen betekenen: voor onszelf, onze geliefden, onze medegelovigen en onze medemens in de breedste zin van het woord.

Antwoorden van vroeger voldoen niet meer. Kaders en muren zijn eerder belemmerend als steunend. Zomaar wat termen die ik veel lees en hoor. Voor wie enigszins gelooft in de waarde van Jezus en zijn boodschap: de oplossing is niet ingewikkeld. Niet dat ik weet waar we uitkomen. Maar wel waar we met elkaar zullen beginnen. Bij de kern: sterven en opstaan. Loslaten van alles wat enigszins belemmerend kan werken, is het niet voor jezelf, dan wel voor een nieuwe generatie. En puur en alleen overhouden waar het om gaat: Jezus Christus de gekruisigde.

En dan kom ik precies bij het meest onaantrekkelijkste stukje van het christelijk geloof. Het kruis van Jezus blijft natuurlijk een amper uit te leggen element. Zijn dood, zijn lijden. En juist hier ligt de deur naar een zeer aantrekkelijk en bijzonder relevant geloof. Een geloof dat in elke cultuur kan mengen, aarden en bloeien. Een geloof dat een cultuur kan veranderen van binnenuit. Maar de eerste cultuur die verandert als Jezus zijn intrede doet in je zijn als mens is: je eigen cultuur. Wie ben ik voor mezelf en de ander? Wie ben jij?
Als christen schaam ik me voor wat er op dit punt fout gaat. Ook bij mezelf! Maar niet minder helaas bij organisaties, instituten en publieke voortrekkers. Daar ligt een eerste sleutel naar een grote omwenteling. Ik zou elke christen willen smeken of om te stoppen met kerk en geloof, of om dwars door alle cultuurtjes en gevoeligheden heen nu op te staan en een nieuw soort gelovige te laten zien.

Laat de onaantrekkelijkheid van het christelijk geloof, niet langer gelegen zijn in het doen en zijn van gelovigen. Mijn verlangen is te ontdekken met een groeiende groep mensen wat er te zien is als de enige onaantrekkelijkheid nog slechts het kruis van Jezus is.

Breek het heilige af

Ik voel mezelf wat klem zitten tussen schoonheid en bijna onbereikbare verstilling, en daarbij nog bizarre woorden van Jezus die me raken en verbijsteren. De wijn was heerlijk, de open haard brandde en de zondag is nog niet voorbij.

Gister kocht ik de nieuwe CD van Philippe Herreweghe. Vier cantates op magistrale wijze uitgevoerd. De klank is rond, maar ook met zoveel gevoel uitgevoerd dat het zeker niet alleen glad of technisch correct is. Het is meer.

Deze CD is in de aanbieding en lijkt goed te verkopen, net als dat de sacrale muziek van Bach nog steeds massaal beluisterd wordt. Het is weer de tijd van de Johannes Passion en de Matthäus Passion, met volgeboekte uitvoeringen in het Concertgebouw en in de Grote Kerk van Naarden, om maar iets te noemen. Schoonheid. Dat raakt, dat willen we horen, en terecht. Ik doe mee. En toch.

Ik probeer de laatste dagen tijd te zoeken om stilte te ervaren. Ik wil graag een glimp opvangen van dit essentiele moment in het christelijk geloof. Terwijl achter me uit de boxen de fluiten een betoverend inleidend spel spelen op een lied dat Jezus Christus bezingt als God en Mens, zoek ik naar de unieke boodschap. Ik kwam het onlangs hard en vervreemdend tegen met een snerende zin in The Message:

Tear down this Temple and in three days I’ll put it back together.

Een vreemdsoortige scène, waarin Jezus tijdens het Joodse Paasfeest het tempelplein schoonveegt met een zweep. De quote spreekt hij uit als antwoord op diep religieuze verontwaardiging over deze heiligschennis. Als toelichting van de verteller krijg je dan nog mee dat deze quote verwijst naar de manier van sterven en de opstanding na drie dagen van Jezus, een paar jaar later, ook met Pasen (Johannes 2,13-25).
Op zo’n moment schiet de vraag door m’n hoofd of ook de muziek van Bach niet een te lief en harmonieus beeld gemaakt heeft van Jezus. De teksten zijn stuitend confronterend, hoe mooi ook gezongen, en spreken dezelfde bizarre taal als dat Tear down this Temple…. Oordeel zelf (aria en koraal uit BWV 22):

Mein alles in allem, mein ewiges Gut,
Verbessre das Herze, verändre den Mut,
Schlag alls darnieder,
Was dieser Entsagung des Fleisches zuwider!
doch wenn ich nu geistlich ertötet da bin,
So ziehe mich nach dir in Friede dahin!

Ertöt uns durch dein Güte,
Erweck uns durch dein Gnad;
Den alten Menschen kränke,
dass der neu’ leben mag
Wohl hie auf dieser Erden,
Den Sinn und all Begehren
Und Gdanken habn zu dir.

Door me heen gaat dat deze muziek inclusief dit soort teksten deel uitmaakt van onze Westeuropese cultuur. Tegelijk is het te bizar voor woorden wat hier staat. Afbraak, en nog eens afbraak. Christelijke spiritualiteit ziet mensen zover komen dat ze bij hun volle verstand zich verbinden met de lijdende Jezus en hem volgen in die afbraak van lijden en dood. En dat ervaren als werkelijk tot leven komen. Het blijft een mysterie hoe een geloof dat zo de waarde van de mens erkent, tegelijk zo diep verweven is met lijden en afbraak. Het is meer dan lijden kunnen verdragen. Het is afbraak willen, en er voor kiezen. Afbraak van ego, van eigenzinnigheid van platte autonomie.

Jezus, die altijd zelfliefde als boodschap preekte vanuit Gods liefde, breekt de religie van het zelf af. De Tear down this Temple-slogan is een afbraakprogramma, bestemd voor een religie in eigen beheer. Van een ik-doe-het-op-mijn-manier-rot-dus-op-geloof. Of te wel, het meest heilige stukje van je overtuigingen. Kom daar niet aan. Op dit punt is christelijke spiritualiteit een blijvende ramp. Loslaten en durven afbreken, te beginnen bij dat waar je de meeste controle over heb weten te krijgen.

Dood mij door uw goedheid, klinkt het in betoverend mooie toonzettingen. Alsof dat zo fijn is. Juist deze boodschap schiep de meest invloedrijke en cultureel hoogstaande muziek, en vloeide uit de pen van de gelovige Bach. Gretig en nietsvermoedend beluisterd in een post-christelijke wereld! Geniale harmonisaties kunnen evenwel niet verhullen hoezeer de inhoud een dissonant is binnen ons dagelijkse referentiekader.

Ik zit met nog één lastige vraag. Ik heb zelf al moeite dit binnen te laten komen. Om dit soort confrontatie aan te gaan en deze vorm van zelf-afbraak te praktiseren. Maar wat knaagt is dat juist zich christelijk noemende mensen nog meer dan anderen immuun lijken voor dat Tear down this temple. Bolwerken die vooral gericht zijn om andermans afwijkingen neer te slaan, die zie ik in veelvoud. Ook daar kun je getraind in raken overigens, heb ik zelf ondervonden.
Maar wat me stilzet op dit moment is dat Jezus de religie waar hij zelf deel van uitmaakte, die afbraak toewenste. Identificatie van christelijke kerken en leiders met dit typische Jezus-element is uitermate spaarzamelijk en dit spirituele kernmoment lijkt een hardnekkig blinde vlek. Breek af…, breek af en begin bij je heilige ik, je heilige bouwwerk, heilig systeem, die holy-driven hang naar controle, enz.

Maar je verandert dat niet zomaar, toch?
Volgens de oprichter van dit geloof, ene Jezus, is het vrij simpel: just tear down…

Hoe kun je verwachten dat dit sleutelwoord van christelijk geloven gaat werken als juist kerkmuren Jezus-proof lijken te zijn?

Als kerken omvallen – stil gebed

Ik had niet gedacht dat ik dit ging opschrijven en ik huiver nog bij de gedachte. Toch komt het te veel naar boven nu ik blogs en artikelen lees over een Nationale Synode. En ineens zie ik wat nog amper van de krantenpagina’s af is: omvallende banken. Zou dat met kerken ook kunnen, denk ik?

Tegelijk onderzoek ik mezelf: waarom voel ik iets van opluchting? Wat is er mis met mij? Is dit leedvermaak, dat zou vooral iets over mij zeggen. Nee, het is iets anders, ik moet zoeken.
Vaag vormt zich het beeld, als in de mist. Flarden vormen een al ouder stil gebed. Niet een van m’n meest orthodoxe gebeden, maar toch.

Het kwam door de bevlogen en rake woorden op de blog van Boele Ytsma over een Nationale Synode. Ik had het allemaal niet zo gevolgd, dus een eerste bericht op Twitter ontging me bijna. Na enig surfen bij het Nederlands Dagblad zie ik dat er al een hele discussie gaande is over het al of niet houden van een Nationale Synode. Een landelijke kerkelijke vergadering, platform of forum zeg maar, dat gaat praten over… Ja, waar over. Nou ja, nog niet zo gek: benoemen waar het ten diepste om gaat. En dat 500 jaar na Calvijn, en dat over alle kerkmuren heen. O nee, toch niet, de katholieke muren zijn nog te dik op dit moment. Zij zitten met de Paus en de Wereldkerk, handen meer dan vol, zeker na wat blunders van de heilige Vader.
Maar een overzicht met korte interviews van kerkelijke spokesmen leert al snel wat elke atheist en agnost al dacht: dit wordt ‘m niet. Ieder heeft zo z’n dingetje. En ze hebben allemaal eigenlijk al de handen vol aan… interne sores en ten diepste aan eigen trots. Ik zucht een paar keer diep.

En toen was het er weer. Ik voel me even heel ongelovig. Ik geloof al niet zo in synodes, maar erger is dat ik steeds minder in het instituut kerk geloof. Of misschien moet ik toegeven dat ik er wel in geloof, maar er juist daarom niet in geloof. Volgt iemand me nog?
Weet je wat het is, je hoeft niet achter een ‘product’ te staan om toch respect te hebben voor de visie en de strategie van een bedrijf. Toch? Je hoeft niet van Ikea-kastjes te houden om toch toe te geven dat ze het knap voor elkaar krijgen. En ook een verstokte treinreiziger kan inzien dat de jongens van TomTom iets geflikt hebben wat bewondering oproept.
Maar bij geloof in God lijkt het eerder andersom te werken. Wie kijkt wat kerkelijke discussies en events opleveren, wordt vaker sceptisch dan enthousiast. En dat geldt voor allerelei instituten op het christelijk erf. Dat wegschuiven als cynisme van ongelovigen is te makkelijk.
Sterker: het cynisme tiert welig onder aanhangers van God en Zoon. En omgekeerd: er zijn heel wat niet-kerkelijken die positief nadenken over het bestaan van God en de zoektocht naar spiritualiteit. Maar begin niet over de kerk…
Er is iets anders mis dus.

Mijn gebed zou zijn… dat er een Nationale Synode komt die samen op de knieën gaat en vervolgens eensgezind besluit de kerk in Nederland op te heffen. Voor de komende 3 jaar minstens. Alle leden worden hartelijk bedankt, maar vanaf datum-die-en-die sluit elke kerk de deuren.
Wat er daarna gebeurt zou wel eens pure genade kunnen zijn. Voor de gelovigen zelf, en niet minder voor je niet-kerkelijke buren, vrienden, familie. Boeiende gesprekken volgen bij Pauw en Witteman. Jeroen Pauw raakt zowaar iets van z’n allergie kwijt nu hij deze mensen aan tafel ziet zitten en hoort zeggen wat ze nu zijn kwijtgeraakt. Matthijs van Nieuwkerk halveert het tempo van z’n vlotte babbel en weet het ook even niet meer. De kerk is niet meer en de wereld draait door, maar anders… Nieuwe interesse groeit en we praten samen weer over zingeving. Er ontstaan kleine informele groepen aan huis die praten, bidden, open staan voor iedereen en werkelijk naar elkaar luisteren. Het lukt weer te praten waar het echt om gaat in het leven.

Niemand zegt meer dat hij kerkelijk is, niemand noemt zichzelf ex-kerkelijk, we zijn allemaal niet-kerkelijk. Met andere woorden het is geen issue meer. We zijn! Het zou een knal geven, en daarna een weldadige stilte waarin nieuwe deuren opengaan. Niemand verlangt na 3 jaar nog terug, nieuwe netwerken hebben zich gevormd, maar ze zijn anders.
Nederland is in eeuwen niet zo dicht bij geloof en God geweest als sinds dat moment.

Ik werd wakker uit m’n gebed, of was het droom? Op m’n netvlies stond Jeremia. Ik besefte: zo onbijbels is het allemaal niet, oef, dat scheelt tenminste iets. Ook de bijbel kent een harde reset. Heette toen ballingschap, maar ‘t is natuurlijk hetzelfde. Laat die Nationale Synode maar komen dus.

O ja, en nodig ook de katholieken uit, tenslotte horen ze er ook gewoon bij, zowel bij the good als the bad.
Al net als bij mezelf.
Ik kom dus ook.
Om m’n eigen ballast op te heffen.
Heerlijk vooruitzicht.

Les Misérables: echo van een Stem

Gisteravond was ik met Alienke in Carré om een van de laatste uitvoeringen te zien van Les Misérables. Ik was niet erg voorbereid en des te meer verbaasd over het vele moois dat deze musical laat zien. Op zich is het al genieten om ’s avonds langs de Amstel te lopen en de vele lichtjes te zien rond de Magere Brug. Op de terugweg vingen we wat opmerkingen op van mensen die nog twee uur moesten reizen, terwijl wij in Tram 9 stapten. Dan besef ik weer even hoe bijzonder het is om hier gewoon te leven, heerlijke stad…

Bijna tegen het plafond geplakt keken we vol interesse hoe de zaal zich vulde, en naar het ritueel van wringende mensen die hun plaatsje proberen te bereiken. Zo’n 1500 mensen in het rode pluche, de opwinding van een avondje in het theater van Nederland… En dan voltrekt zich een verhaal voor je ogen met geweldige muziek en fraaie decors. Een verhaal dat ontroert. Het verhaal dat Victor Hugo in 1862 schreef vanuit het Frankrijk van die dagen. De musical ging in Parijs pas in 1980 in première en is nu voor de tweede keer in Nederland en met een Nederlandse vernieuwde productie van de niet onbekende Joop van den Ende.

De plot draait vooral om Jean Valjean die na 20 jaar uit de gevangenis vrijkomt maar feitelijk zijn hele verdere leven achtervolgd wordt door schuld en schaamte. De haat van zijn kampbewaarder blijft hem plagen en doet hem steeds opnieuw vluchten. Nadat hij alleen bij een bisschop welkom is en te eten krijgt, besteelt hij deze man, maar eenmaal betrapt door anderen geeft de bisschop een wending aan zijn leven door te zeggen dat alles wat in zijn tas zat niet gestolen maar door hem geschonken was. Sterker nog, bij alle zware zilverwerk voegt hij ter plekke nog twee kandelaars die Valjean ‘vergeten’ had… Vanaf dat moment is hij een ander mens. Ontroerend is hoe hij daarna verder leeft en de kleine en sterk verwaarloosde Cosette vrijkoopt en adopteert.

Nou ja, zo kan ik nog even doorgaan. Ik geef iets weer om dat het verhaal zo geliefd is en volstrekt verweven is met het leven van die tijd, tot en met de studentenopstanden in Parijs. Wat is het dat massa’s mensen naar deze musical doet kijken? In Londen draait de musical al sinds de jaren ‘80 en is daarmee de langst lopende musical ooit. Op Broadway in New York is intussen ook een tweede versie gestart nadat de eerste versie 6680 keer opgevoerd werd. Wat is het dat mensen trekt, ontroerd en zelfs opnieuw doet gaan? Op dit punt ben ik een laatbloeier want het was mijn eerste keer. Is het projectie als ik zeg dat het verhaal behalve in-menselijk ook bijzonder spiritueel is? Ik krijg het gevoel op zo’n moment deel uit te maken van wat N.T. Wright beschrijft als ‘echoes of a Voice’, de echo’s van een Stem die we kwijt zijn, maar toch nog in de verte horen. Een van die echo’s is het verlangen naar spiritualiteit.

Elke avond zit een zaal met anderhalf duizend mensen ademloos te kijken en te luisteren naar een metafoor die twee manieren van leven laat zien.
Een leven vanuit schuld, schaamte en wet. De kampbewaarder en wetsdienaar Javert staat hier symbool, maar niet minder een overheid die armen onderdrukt en uitbuit.
Daar tegenover staat vrijheid en liefde, die begint bij Jean Valjean op het moment dat hij genade ervaart na zijn diefstal. Niet de 20 jaar straf hebben hem veranderd, maar het genereuse en onverdiende gebaar van de bisschop die hem nog wat extra’s meegeeft bij de start van zijn nieuwe leven. Het komt terug in de liefde voor zijn adoptiefdochter die hij op zijn beurt uit de goot trekt en letterlijk vrijkoopt. De liefde die vervolgens opbloeit tussen Cosette en Marius die weer betrokken is bij de studentenopstanden. Vrijheid vindt hij uiteindelijk, stervend in de armen van deze twee geliefden die hem zien zoals hij werkelijk geworden is. Niet als de vluchtende ex-gevangene die opnieuw opgesloten dreigt te worden omdat hij zijn vrijbrief verscheurd heeft. Maar als de redder en liefhebbende man die hij inderdaad geworden was.

Ik wil niet vervelend doen, maar dit druipt van het evangelie… Genade tegenover wet. Dit roept verlangen wakker bij elk mens, waarom kijken we er anders wereldwijd jaar in jaar uit naar op de podia van de grote wereldsteden? God wordt meermalen expliciet benoemd. Op zo’n moment huiver ik even en merk ik dat ik niet meer gewend ben dat spirituele taal zich zo kan mengen met de taal van het leven in zijn schoonheid en rauwheid. Maar wel precies de plek waar spiritualeit thuishoort.

Echo’s van een Stem… Volgens mij iets om bij stil te staan en te luisteren.

Een uitgebreide poging om iets meer te zeggen over het belang van spiritualiteit vind je op de nieuwe aparte pagina hierover.

Tranen bij Eluana Englaro?

De vader van Eluana met haar foto

Ze was ongeveer van mijn eigen leeftijd en ik besefte dat ik 17 jaar te laat gekomen was als ik haar had willen ontmoeten zoals ze op de foto’s staat. Wie was Eluana daarna? Al die jaren van stilte? Welke tranen zijn er geweest bij geliefden die machteloos naast haar bed stonden? En nu: tranen? Tranen, ja, maar wat voor tranen?

Wat ik zie is een kwetsbaar en kunstmatig in stand gehouden mensenleven dat inzet wordt van een politieke strijd. Wat het niet gemakkelijker maakt is een vermenging van politiek en kerk, lees Vaticaan. Nu heeft een van de kerkelijke spokesmen wel een paar mooie dingen gezegd over Eluana: ze is waardevol in zichzelf ook zonder te consumeren en te presteren, te genieten en te handelen zoals andere mensen. Tegelijk kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat de escalatie van een debat met meer te maken heeft dan oprechte betrokkenheid op menselijke waardigheid. Het verhaal gaat ook over macht. Macht van een Vaticaan op een katholiek gedomineerde samenleving die in werkelijkheid niet minder seculier denkt, voelt en leeft. Macht van Berlusconi die zich gedwarsboomd ziet door de president en de rechtelijke macht. Bij die laatste had hij toch al een langer track-record.

Wat mij raakt? De emoties waarin ik tegelijk zelf vervreemding voel. Krantenkoppen met ‘moord’ nu Eluana na 17 jaar coma is overleden. Haar vader voerde 10 jaar strijd om een menswaardig sterven. Haar voeding werd uiteindelijk gestaakt. Het is een mens die stierf, inderdaad geen plant. Toch was haar leven dat van een kasplant geworden. Vanwaar al die emoties? Gaan die over Eluana persoonlijk? Ik kan echt niets met Berlusconi’s vaderrol dat hij een dochter ziet liggen die nog een kind kan krijgen. Meen je dat werkelijk, denk ik dan? Het NRC meldde dat de vader de politieke leiders uitnodigde zelf te komen kijken en dat hierop geen reactie volgde. Wie kwam er werkelijk kijken, wie zag wat er werkelijk aan de hand was?

Ik zie een vader met een diepe band met zijn dochter. Met respect voor haar persoon. Ik kan zijn houding begrijpen. Wat ik niet begrijp is dat dit op een lijn moet liggen met elke andere vorm van euthanasie, met moedwillig het menselijk leven in eigen hand nemen. De vraag houdt mij bezig wie hier nou voor God wil spelen. Ik geloof in God en ik geloof ook dat ik ten diepste mijn leven in zijn hand leg en nergens anders. Dat wens ik elk mens toe. Maar leg je iemands leven in Gods hand als je het 17 jaar aan de machine legt? Doorliggend en vegeterend? De foto hierbij vind ik treffend: een vader met de foto van zijn dochter, zo moest hij toen al op de foto met haar – het toont iets oneigenlijks als je die twee ziet… Waar is de echte Eluana op dat moment van die foto. De tragiek ten top.

Dit tragische verhaal gaat over persoonlijk verdriet. En verder over een grens die we met elkaar bereikt hebben met onze hoogstaande medische ontwikkeling. Een grens die blijkbaar nog veel spanning en emoties oproept. Maar hard roepen dat dit moord is legt het probleem wel erg ver buiten jezelf. En de serieuze ethische discussie met juist ook christenen in dat debat kan niet blijven staan bij simplisme en valse dillemma’s. Ik voel me er tamelijk ongemakkelijk bij als ik hier me niet herken in wat juist vanuit kerkelijk-politieke hoek wordt geportretteerd. Ik zie me geconfronteerd met vragen die groter zijn dan mijzelf en proef mildheid, bewogenheid en vooral menselijke onmacht. Ik moet leven met een complex bestaan waarin een jonge vrouw tussen leven en dood terechtkomt. Waarin hoop en bescheidenheid hand in hand zouden moeten gaan. Waarin we als mens verantwoordelijkheid zullen moeten nemen voor keuzes, want niet kiezen is ook een keus. Het leven hebben we al in veel opzichten in eigen hand genomen, dat is iets wat ik hierdoor weer meer besef. En tegelijk denk ik erbij: een God die mensen maakt met zoveel vermogen en verantwoordelijkheid als zijn evenbeeld vraagt blijkbaar dat wij een balans kunnen vinden tussen vasthouden en loslaten. In beide gevallen is er autonomie. In beide gevallen blijven er onmogelijke dillemma’s. En soms is loslaten dan de meest bescheiden weg. Met tranen, maar wel eerlijke tranen.

Tranen om gebrokenheid en om de pijn van van het niet in de hand hebben
omdat we juist zoveel in de hand hebben.
Tranen om verlies van heelheid bij alle heelkunde.
Tranen om het macaber steekspel van mensen en instituten.
Tranen bij waardenverlies overstemd door ferme normen.

Een quote over tranen die ik citeer vanuit The Message uit de bergrede van Jezus:

You’re blessed when you feel you’ve lost what is most dear to you. Only then can you be embraced by the One most dear to you.