Kluun blijft me verrassen. Elke keer als ik iets van ‘m denk, is het toch even later ook weer anders. Zo verging het me destijds bij het lezen van z’n bekende boek Komt een vrouw bij de dokter. Nu gebeurde het weer met zijn nieuwste boekje ter ere van De Maand van de Spiritualiteit. Voor wie het nog niet weet: sinds 31 oktober is het De Maand van de Spiritualiteit. Een inititiatief van de KRO, uitgeverij Ten Have en dagblad Trouw.
Kluun dus. Want hij schreef de speciale essay voor deze maand: God is gek. Ik ga het morgen maar kopen voor 2,50 en ben intussen benieuwd. Mijn eerste reactie was een zucht. Na alle oversekste passages uit zijn bekende boek, vreesde ik even iets heel plats. Maar mijn verrassing was groot, toen ik vorige week Pauw en Witteman keek en daar Kluun zowaar ten strijde zag trekken tegen de arrogantie van het atheïsme.
Wel weer komisch dat juist uitgeverij Kok (waar ten Have onderdeel van uitmaakt intussen) komt met een alternatief boekje. Op de officiële website wordt nog wel naar anderen verwezen, maar niet naar Kok of dit boekje. Qua titel zit dat heel dichtbij het thema van dit jaar: Wortel schieten. Jos Douma schreef de kleine maar zeer kwalitatief sterke bundel Geworteld leven. Ook maar 2,50 overigens. Koop het gewoon bij de zaterdagse boodschappen en heb ook iets voor je ziel. Later meer over dit laatste boekje. Nu terug naar Kluun aan de tafel van Pauw en Witteman.
Wat kun je verwachten van Kluun? Nou niet dat hij de schijn tegen heeft. Da’s prettig, zeker bij de toch al snel allergische Pauw en Witteman. Ik zie in hen uitmundende presentatoren, maar merk vaak dat iets christelijks sterk op hun irritatiekanaal werkt. Dat bleek ook die uitzending wel, alleen is Kluun zo veelkleurig dat het niet vervelend kon worden. Te meer omdat Kluun geholpen door Wende Snijders meer van de ‘nieuwe spiritualiteit’ is. Meer ‘ietsisme’, iets tussen hemel en aarde. Vooral geen persoonlijke God en een al te concrete hemel. Ben ik dan nog steeds blij met de aandacht van Kluun? Ja, toch wel. Ik geef toe dat er momenten zijn dat ik weer meevoel met Jeroen Pauw die de vage ietsistische uitlatingen wegzet als ‘poezerig’. Spiritualiteit is overigens ook bij de initiatiefnemers van deze themamaand vooral breed en te vinden ‘buiten de institutionele vormen en religie’. Wat het dan wel precies is, wordt niet zo snel duidelijk.
Toch juich ik dit geheel toe. Het mag regelmatig met dedain weggezet worden, zoals Kluun zelf overigens ook weer deed toen hij de Happinez noemde. En toch. Het gaat deels over iets vaags en uiterst subjectiefs, maar intussen raakt het wel iets wat christelijk geloof al eeuwen als mysterie diep gekoesterd heeft. Spiritualiteit gaat volgens mij uiteindelijk om de diepste lagen van je menszijn. ‘Spiritus’ is geest, het gaat om het geestelijk leven. Een mens is meer dan doen, praten, eten en doodgaan. Ik zou het zelf bijvoorbeeld ‘ademen in Gods aanwezigheid’ willen noemen. Spiritualiteit brengt je bij je diepste wortels: waar kom ik vandaan en waar ga ik naar toe. Het mooie is dat juist christelijke spiritualiteit daarbij sterk aards is: in het hier en nu. Dat heeft weer alles te maken met ‘de geest van Jezus’: Jezus die als Gods zoon mens werd en centraal staat in de christelijke spiritualiteit.
Geeft dit voor christenen een sterk zingevingskader, voor anderen die niet zo op die manier geloven speelt dat niveau van zingeving niet minder. Elk mens heeft z’n eigen ’spiritualiteit’, ook als hij/zij het zonder God wil doen. En wat ik toejuich is dat we in Nederland daar weer openlijker over in gesprek gaan. Kluun is een publieksman en daarmee geschikt om hier iets te zeggen. Opmerkelijk is zijn insteek als iemand die zelf kiest voor de vrije vorm van spiritualiteit. Met ‘God is gek’ doelt hij op het verschijnsel schuttingtaal. In dit geval staat er op de schutting dat God gek is. Een dedain van atheïsten, volgens Kluun, dat over Nederland hangt. Zonder open gesprek ligt er al een bepaald oordeel. Vooral gelovigen moeten het ontgelden: ze zouden niet slim zijn en achterlopen bij de wetenschap die God allang dood verklaard heeft. Hij ergert zich. En wat mij betreft terecht.
De reactie en vooral ook de non-verbale taal van Jeroen Pauw en Paul Witteman was leuk om te zien. Vooral toen uiteindelijk ook Frits Wester zich kritisch richtte tot persoonlijke opstelling van beide presentatoren. Boeiende momenten! Het punt dat Kluun raakt is een houding waar de ‘bewijslast’ bij gelovigen wordt gelegd. Verzwegen uitgangspunt is op dat moment dat God feitelijk een achterhaald verschijnsel is. Zie je bij gelovigen een toenemende openheid naar cultuur en wetenschap, andersom kan ik het nog niet ontdekken. Tenminste: in de media. Waar is dat we een KRO hebben, een NCRV en een EO, maar toch. Op de een of andere manier gaat een bepaald gewicht van wetenschappelijkheid of objectiviteit hand in hand met een zeker dedain naar God en geloof. Het gesprek met Kluun en de anderen gaf ter plekke precies dat punt weer in de manier waarop gepraat werd. En helaas: ook Kluun deed zelf een duit in het zakje door meermalen met groot gemak ‘God’ ver van zich af te schuiven. Daarmee verwierp hij ook de prachtige kansen om aansluiting te krijgen bij de ‘aardse’ Pauw en Witteman met hun oog voor rationele vragen. Het bleef een beetje een potje voetbal ‘zweverig’ versus ‘rationeel’.
De ondertitel van het boekje van Kluun is ‘de dictatuur van het atheïsme’. De tijd dat er ook maar sprake kon zijn van dictatuur van geloof ligt volgens mij achter ons. Toch voelt het alsof de beleving nog wel eens anders is. Intussen springen van we van de ene offensieve houding in de andere. Een gezamenlijk gesprek lijkt me stukken zinvoller. Over zingeving gesproken. Geloven in God is nog niet zo gek voor wie kijkt naar diepere menselijke verlangens. En voor wie beseft dat wetenschappelijke kaders prima zijn, maar onvoldoende om de recht te doen aan de diepste vragen van menszijn en zingeving.
Wordt vervolgd.
Inderdaad een erg interessant boekje Remmelt. Ik heb het in één ruk uitgelezen. Vandaag ook het boekje van Jos Douma gehaald, ben erg benieuwd.
Ik ben wel blij met dit boekje van Kluun. Hij heeft echt een punt, zeker in combinatie met de uitzending van Pauw en Witteman die zijn boekje eigenlijk dubbel en dwars bevestigen! Zoveel mensen zijn bezig met spiritualiteit, zo weinig mensen zijn echt atheïst!
Tegelijk denk ik dan weer vanuit de verbinding met mensen en vind ik het moeilijk om na de overeenkomst te hebben gevonden in spiritualiteit de stap naar Jezus te maken. Dat wordt (volgens mij) in de komende jaren de grote uitdaging voor christenen: spiritualiteit verbinden aan de God van de Bijbel.
Boeiende observatie aan het slot Lennard! Een van de moeiten zou wel eens kunnen zijn dat mensen die in Jezus geloven zelf niet altijd een sterke gerichtheid op en bewustzijn van spiritualiteit hebben. Anderzijds is er allergie voor de combi tussen wat spiritueel zou zijn en alles wat christelijk, kerkelijk of traditioneel geënt is. Tja!
Kluun maakt zelfs ergens een onderscheid tussen gewoon christelijk en de mystieke kant van het christelijk geloof. En eigenlijk doen wij christenen dat ook. Ik vraag me werkelijk af of dat eigenlijk wel kan, bijbels gezien dan. Overigens vond ik Kluun in zijn boekje eveneens hard oordelend naar christenen toe. “Je zou toch geen vrienden willen zijn met dat soort mensen.” Zo’n opmerking doet mij pijn. Niet dat ik Kluun per se als vriend wil, maar toch
Telkens weer loop ik op,word ik een beetje kriegel,wanneer ik lees: Kan dat wel….bijbels gezien! Alsof de bijbel het enige antwoord zou kunnen geven. En juist dáár ging het debat over op de openingsdag van de Maand van de Spiritualiteit, tussen Maarten Meester, Kluun en de aanwezigen in de zaal. Dat er geen enkele bewijs geleverd kan worden voor het al of niet bestaan van God. Niet door de Christenen en niet door de Atheïsten. Waarbij ik onmiddelijk aanteken dat dit m.i.ook maar twee etiketjes zijn. De nuance kwam uit de diepste beleving van mensen die openhartig een stukje van hun levensverhaal vertelden.
Volgens mijn beleving gaat het dáár om. Niet om een universele waarheid maar het luisteren naar ieders eigen waarheid. Vind die zijn grond in het Christendom, prima. Vind die zijn grond vanuit een andere spiritualiteit, ook prima. Een ieder de ruimte laten voor het gaan van ieders eigen weg. Daarbij viel het mij op dat er veel mensen van Protestante huize aanwezig waren in de zaal, die geleden hebben aan de kerk, er ook niet meer komen. Hun leven verder levend, zonder kerk maar met veel Spirit.