Verzuipen of veranderen

Sorry is als deze blog wat aanvoelt als gepraat op het kerkplein. Dat is het ook wel wat. Ikzelf ben er meer voor de groepjes van het kerkplein te mixen met de praters op het marktplein. We hebben elkaar als niet en wel gelovige Nederlanders veel te vertellen. En als het gaat over geloof, komt dat meer tot z’n kern als het in een seculiere omgeving beleefd wordt en open staat naar buiten.

Buiten schijnt tenslotte de zon en waait de wind. Emerging church is een beweging in opkomst waar behoefte is aan dat marktplein. Onlangs werd geprobeerd dat te presenteren aan andere medegelovigen. Toch even terug op het kerkplein. Ik ga proberen de geluiden van het marktplein door te laten dringen op dat nog veel te veilige plekje bij de kerkdeuren. Als het gaat om kerk-zijn in Nederland is het volgens mij in essentie: verzuipen of veranderen. Daarom dit wat kerkelijk gekleurde blog.

Het was in veel opzichten een warm bad, afgelopen donderdag in Rotterdam Delfshaven. Ik heb mensen ontmoet, afspraken gemaakt, geluisterd en ik zag passie, liefde en eerlijk geloof in God. Het was geen happy clappy, maar ook geen saaie somberheid. Als ik bedenk dat in deze zonnige lentesferen toch twee werelden met elkaar in contact stonden, is het bijzonder te noemen wat hier gebeurde. En ik ben blij dat ik er deel van mocht uitmaken. Als ik vervolgens m’n toezegging nakom en iets zeg over mijn vervreemding en wensen, is dat vanuit mijn eigen zoektocht die nu al jaren gaande is. Vanuit de ervaring in Amsterdam waar ik jarenlang deel mocht uitmaken van churchplanting. Ik heb niet veel verstand van ‘emerging church’. In mijn beleving is het alles wat momenteel ‘opkomt’ aan initiatieven rond nieuwe vormen van geloven en kerk-zijn op de drempel van de kerk of daarbuiten. Als je er meer over wilt lezen kijk dan vooral eens bij Johan ter Beek met zijn Emerging Churches.nl. Mijn bijdrage is dus beperkt en persoonlijk gekleurd. Mijn invalshoek is breder wat mij betreft: wat gebeurt er tijdens zo’n ontmoeting, of tenminste wat zie ik gebeuren? En: hebben we het met elkaar over de dingen waar het werkelijk om gaat?

Nou deels wel, maar deels ook niet, volgens mij. Zie voor een helder blog ook bij Boele Ytsma op dit punt. De twee boeken die gepresenteerd werden, respectievelijk De ontdekking van het koninkrijk van Daniel de Wolf en Ploeteren en Pionieren van Martijn Vellekoop en Nico-Dirk van Loo gaan beide over essentiele elementen van christelijk geloven. Ik heb mooie dingen gehoord en geproefd. Wat ik graag wil delen is mijn verlangen om het nog meer te hebben over essenties. Het was mij al met al nog te wollig en te wazig. Ik denk dat de speech van Jos Douma een mooie kapstok is om dat duidelijk te maken.

Ik denk dat Jos Douma goud in handen had met een paar verstrekkende opmerkingen. Hij geeft iets weer van zijn eigen zoektocht naar Jezus en een Jesus-shaped spirituality. Hij had het lef om bij alle adrenaline van emergers rustig de camera te focussen op meditatie en de stilte vinden bij Jezus. Wie wel eens doorgeklikt heeft op mijn pagina over spiritualiteit of naar mijn mico-meditaties op Twitter, kan weten dat dit voor mij puur thuiskomen is. De harde stelling van dit verhaal was al na een paar minuten: ‘het gaat niet om manieren zus of zo, het gaat om de spiritualiteit het koninkrijk’. Of: ‘het gaat niet om nieuwe kerkvormen maar om nieuwe mensen’.

Wat ik zie als gemiste kans is dat het vervolgens wel weer ging over vormen en dingetjes die er niet toe doen. Als wie dan ook het idee heeft dat een nieuwe christelijke beweging vervalt in vormen en activisme, mag dat gezegd worden, graag zelfs. Maar alsjeblieft niet zo suggestief. Wijs het maar aan, mij doe je een groot plezier. Nu kreeg ik het idee dat woorden over vormen, maniertjes en de emerging ADHD-Jezus wel geestig waren, maar niet relevant. Ik kreeg zelfs de misplaatste gedachte dat hier het referentiekader wel eens kon opspelen van iemand die uit eigen ervaring weet hoe dit werkt in kerkelijke kringen. Ik heb die ervaring ook, maar probeer het zo langzamerhand wat kwijt te raken. Anders projecteer je het continu op anderen en op nieuwe situaties.

Wat ik bedoel te zeggen is dat ik liever mensen als Jos Douma en anderen uit zou willen dagen om dieper te gaan. En wees zo nodig dan ook nog maar scherper en harder. Ga je gang en breek de hele emerging tent af als je dat denkt te moeten doen met de bijbel in je hand. Als emerging staat voor activisme en reactionair geloof, zijn we erg geholpen als het net zo snel weer verzuipt als het opkwam zetten. Maar zelf herken ik de beelden niet en ben ik in praktijk veel bezig geweest met de vragen rond geloof en cultuur, nieuwe vormen van geloof en kerk, enz. Was dat activisme? Soms, tenslotte ben ik ook in de kerk opgegroeid en dan heb je dat zomaar in je… Maar er gaat iets diepers onder schuil. Daar wil ik het over hebben. En daarna doe ik een paar suggesties voor de praktijk.

Het plaatje is oud, zo niet antiek, maar wel mooi gekozen op het boek Pionieren en Ploeteren. Het laat het verhaal zien van Petrus die met Jezus op het water wilde lopen, maar bijna verdronk. Om eerlijk te zijn zie ik in dit beeld de metafoor van geloven in een postchristelijke tijd. Persoonlijk en als christenen samen, dus: kerken. De kloof tussen de wereld van de kerk en de buitenwereld is dusdanig kritiek geworden dat je kunt stellen dat het verzuipen is of veranderen. Zoals we het gewend zijn, de manieren, de vormen, de woorden en ritmes: het heeft niet gebracht wat het moest brengen. De verbinding met allerlei groepen in de maatschappij, zelfs de feeling ermee is minimaal. Tegelijk zijn veel mensen op zoek naar zingeving of ronduit naar God. Soms vinden ze zelfs in de kerk een plekje… Dat waren ook de wat verkapte grapjes in Delfshaven. Maar beseffen christenen onderling dan niet hoe laat het is? Zelfs in de kerk is wel wat goeds, zelfs in de kerk kun je God vinden, tref je oprechte gelovigen, enz. Zou je de tent dan niet sluiten?

Hier klopt het hart van pioniers. Niet in een ADHD storing of teveel testosteron. Mensen die op de drempel van de kerk leven en pionieren zien meer wat er buiten op het marktplein gaande is. Ze hebben zicht op de stad en de mensen, ze ruiken meer en zien proporties anders. Als zij vervreemd raken van de kerk, moet dat een signaal zijn dat de tijd voor rustig babbelen nu voorbij is. Ik merk dat ik emotioneel wordt als het hier over gaat en ik heb hier dingen in gemist in de collectieve gesprekken. Ik krijg de indruk dat voor kerkelijken onder ons het nog niet doordringt waar het om gaat. Niet om nieuwe maniertjes, maar om het feit dat de oude manier het niet meer doet.

De kerk is stervende, zie dat eens onder ogen en steek de hand in eigen boezem. De pijn van pioniers en zoekers is niet die van lastige onruststokers, maar van Godzoekers die het niet vonden waar het wel gepreekt werd.

Een paar sugesties. Ik hang het op aan de drie slogans van Jos Douma.

De mens en de manier. Het gaat niet om manieren maar om mensen, om de unieke mens. Precies, en daarom stoppen we met valse dillemma’s. Vernieuwing gaat ook op voor stervenden en zwervers. Maar jongeren, midlifers en diezelfde zwervers kunnen het amper vinden in de huidige kerken. De maniertjes zijn uitgewerkt blijkbaar, misschien omdat het teveel gaat om manieren en te weinig om mensen? Laten we in Gods naam met elkaar afspreken dat het voortaan dan ook om mensen gaat en om de mens Jezus. En dat mensen in de kerk en mensen buiten de kerk samen aangesproken worden en met elkaar een inclusief evangelie gaan ontdekken en delen? Dat vraagt om een totaal andere manier van kerkzijn. Maar dat hebben we graag over, wat God gaat het al eeuwen om de mens. Mee eens?

De pastor en de pionier. Heerlijk item om met elkaar goed in de spiegel te kijken. Ik heb zelf ontdekt dat pastorale gesprekken en missionaire gesprekken op een gegeven moment alleen nog een theoretisch onderscheid waren. Gesprekken met echte mensen over echte vragen. Geen verlegenheids of beleefdheidspastoraat meer, dat scheelt uren en dagen. Geen onderscheid tussen binnen en buiten. Jezus was de pastor die de hort op ging naar de rand om mensen op te zoeken en de weg naar hun geestelijk thuis te leren vinden. De zoon die thuisblijft heeft even hard God nodig als de zoon die al jaren buitenshuis rondzwerft. Dat heet genade, het is zo ongeveer de kern van het evangelie. Alweer: inclusief, missionair en ingrijpend verbouwen als je dit vanaf morgen in praktijk gaat brengen.

De leeuw en het lam. Beide beelden bij elkaar houden is inderdaad het niveau van een Lewis met zijn prachtige ‘kinder’verhalen. Het voorkomt alweer valse dillemma’s. Jezus kon behoorlijk vermoeiend zijn voor z’n omgeving. Maar tegelijk vonden kinderen troost in zijn omhelzing. Mild naar buiten toe en scherp naar binnen toe. Net andersom misschien als sommige kerkelijken gewend zijn? Er mag een juk afvallen van verstarde systemen die het zicht op genade gedeeltelijk of compleet wegnemen. Het mag gaan om een relatie, om mensen en om het leven met z’n lijden en z’n genot. Is het niet juist die relaxte openheid naar het dagelijkse leven en de cultuur waar we in leven, die decennia of langer zo gemist is? De leeuw was getemd tot waakhond en blafte tegen elke voorbijganger en zelfs de krantenjongen moest de argwaan van het gij-geheel-anders ontgelden.
Maar dank God: laat de leeuw weer Jezus zijn en leer van Hem waar leeuwenmoed nodig is en ook waar de ruimte en de mildheid van een lam gevonden wordt.

Ga heerlijk leven en zet de deuren open. Vorm nieuwe kerken die geen kerken zijn en leer van binnenuit waar het om gaat. Spiritualiteit heet dat. En dan begint het pas. Tot dat moment zul je je flink onrustig voelen. Want de leeuw haalt elke goedgelovige uit z’n comfortzone. Lekker voor je, vooral als je erin mee durft te gaan. Maar dat is wel ploeteren en pionieren.