Evolutie en schepping als uitdaging

Ik heb een stukje van m’n zaterdag achter m’n laptop zitten kijken naar Uitzending Gemist. Boeiend materiaal kwam voorbij in ‘t Zal je maar gebeuren van 3 februari en Het Elfde Uur van 3 januari. Aanleiding om te kijken was dat ik op internet zag dat Andries Knevel een excuus gepubliceerd heeft over zijn uitspraken over evolutie en geloof. Enige ophef in kringen van EO maakten dat blijkbaar nodig.

Wat mij betreft spannend, want ik zou het pesoonlijk zeer betreuren als hiermee de ruimte ingeperkt wordt voor een open debat in dit Darwinjaar. Spannend omdat ik de ontwikkeling met een grotere openheid naar wetenschappelijke gegevens zie als een stap naar een volwassener christelijke geloofsbeleving. Terug in het bolwerk leidt in mijn ogen tot een geloof òf wetenschap-houding. Nu is binnen de evolutiewetenschap wel toegegeven dat ook daar een ‘evolutiegeloof’ kan plaatsvinden dat wetenschap overstijgt. In die zin was ik wel blij met Bas Haring, die als atheist en aanhanger van de evolutietheorie aangaf in Het Elfde Uur dat je onderscheid moet maken tussen wat de evolutie wel en niet vertelt. Wel vertelt het volgens hem de ontwikkeling van het leven in processen, maar niet hoe het leven ontstaan is.

Voor mij was er een zeer kwetsbaar moment toen creationist en christen Tom Zoutewelle aangaf dat het mogelijk zou zijn dat zijn geloof ‘omvalt’ als morgen zou blijken dat de evolutietheorie gelijk heeft. Het roept bij mij precies dat punt op waarom ik zelf opgeschoven ben in de afgelopen jaren. Volgens mij is God te groot om op te hangen aan een -isme. Geen evolutionisme als alomvattend kader, maar ook geen creationisme als omvattend kader voor wetenschap en geloof. Geloof en wetenschap zijn volgens mij prima met elkaar in verbinding te brengen, alleen niet met elkaar samen te voegen, laat staan te verwisselen. Vraagt bescheidenheid van een gelovige als het gaat om wetenschap, en omgekeerd bescheidenheid van wetenschappers richting geloofsuitspraken.

Ik voel me wel thuis bij de ontwikkeling die iemand als Cees Dekker voorstaat. Hij is intussen gerespecteerd en bekend wetenschapper die tegelijk het terein heeft durven betreden van het thema ‘geloof en wetenschap’ met verscheidene publicaties. De manier waarop er op hem gereageerd wordt geeft ook aan hoe lastig zijn positie is. Cees Dekker laat God niet reduceren tot iets kleins (Bas Haring) maar bepleit juist op een fraaie manier dat God groter is. En juist dat leidt volgens hem tot een afscheid van de òf òf constructie. Zijn quote: de scheidslijn ligt niet tussen evolutie of schepping, maar tussen geloof en atheisme. Hij kritiseert terecht de atheistische implicaties die evolutionisten uitdragen vanuit hun wetenschapsopvatting.

Wat ik kwijt wil is mijn wens dat christenen de grootheid van geloven zo diep leren opvatten dat er vanuit een vrijheid met wetenshappelijke vragen omgegaan kan worden. Iemand als Andries Knevel heeft in zijn dagboek op een kwetsbare en voor mij aansprekende manier aangegeven hoe hij een ontwikkeling in denken heeft doorgemaakt, onder andere ten aanzien van evolutie. Maar ook denk ik aan zijn opmerking dat je als gelovige juist vragen kunt hebben. Leven met onzekerheden, vragen durven stellen, twijfels kunnen toelaten is volgens mij essentieel voor geloof. Mijn wens zou zijn dat organisaties met een christelijke identiteit en kerken dit jaar laten zien wat de waarde is van christelijk geloof voor mensen in deze tijd inclusief alle vragen en ontwikkelingen die daarvan onderdeel zijn. Op dit punt wil ik mijn respect uitspreken voor wat Andries Knevel de laatste jaren gedaan heeft en aandurft. Ik hoop dat de EO zich niet in z’n eigen staart gaat bijten uit angst voor onrust.

Mij bekruipt het gevoel dat de houding in klassieke zin veel christenen en zoekers in de kou hebben laten staan door een con amore onderschrijving te verlangen van een ‘24/7 scheppingsgeloof’. Knevel biedt zijn excuus aan richting achterban EO. Tja, gaan al die gelovigen die een dusdanige strakke opvatting uitgedragen hebben en andere gelovigen en zoekers daarmee belemmerd of gekwetst hebben nu ook hun excuus aanbieden?

Volgens mij is er veel meer ruimte voor wie overtuigd is van de waarheid die Paulus al in het hart van zijn cultuur zo verwoordde:

Want in Hem leven wij, bewegen wij en zijn wij.